یادداشت‌های پیرامون درب‌های گردان

جمع‌آوری یادداشت‌ها پیرامون درب‌های گردان…

احتمالاً درب‌های گردان (revolving door) را در برخی ساختمان‌های اداری یا فروشگاه‌های بزرگ دیده‌اید؛ درب‌هایی که حول یک محور می‌چرخند. این اصطلاح در حوزۀ سیاست‌گذاری استعاره‌ای است برای وضعیتی که طی آن افراد حول محور منافع شخصی از موقعیت دولتی برای فراهم‌کردن شرایط کسب‌وکار خصوصی استفاده می‌کنند. درب‌های گردان یکی از ابزارهای تسخیر سیاست‌گذاری (policy capture) است.

:small_orange_diamond:
در تابستان گذشته بحث صید کشتی‌های چینی در خلیج فارس و دریای عمان داغ شد. مسئله‌ای که از حدود ۳ سال پیش، از سوی صیادان محلی مطرح می‌شد. صیادان می‌گفتند حتی در ایام دریابست (دورۀ تخم‌گذاری آبزیان که در راستای حفظ منابع دریایی، صید ممنوع می‌شود)، کشتی‌های چینی مشغول صید در منطقه هستند و اساساً دریابست را به‌نوعی «دربست‌دادن دریا به کشتی‌های چینی» می‌دانستند. اما در داغی آن ایام، نکتۀ مهمی نادیده گرفته شد. نمایندۀ بندرعباس در مجلس دربارۀ فعالیت کشتی‌های چینی در خلیج فارس و دریای عمان گفت «بسیاری از کسانی که این مجوزها را گرفته‌اند، بازنشستگان سازمان شیلات هستند که تخلف‌های زیادی انجام می‌دهند، اما به‌دلیل قدرت و شبکۀ روابطی که دارند کسی توان برخورد با آن‌ها را ندارد». یکی از اعضای تعاونی صیادان بوشهر نیز اعلام کرد «یکی از مدیران بازنشستۀ شیلات ۱۵ کشتی پیشرفتۀ صیادی در اختیار دارد».

:small_orange_diamond:
می‌توان نمونه‌های بسیاری از این موقعیت دوگانه مثال زد؛ حضور همزمان در بخش دولتی و خصوصی، رفت‌وبرگشت مداوم بین بخش دولتی و خصوصی، حضور در بخش دولتی و ارائۀ خدمات رانتی به بخش خصوصی، و غیره. این موضوع در دوره‌های مختلف زندگی شغلی می‌تواند وجود داشته باشد، اما در مورد کشتی‌های صیادی موضوع مدیران بازنشسته برجسته است؛ مسئله‌ای که چه‌بسا قوانین رسمی کشور هم زمینه‌ساز آن بوده و به آن دامن زده است؛ پلیس‌های ۱۱۰+، کارگزاری‌های تأمین اجتماعی، مراکز خصوصی بهزیستی، بانک‌های خصوصی، مجموعۀ جهاد کشاورزی، و … همه مصداق‌هایی قانونی از این مسئله را دارند.

اشتغال همزمان و ارتباطات پساشغلی به مثابه تعارض منافع

:round_pushpin: «عباس که به‌شدت به این مبلغ [جریمه بیمه] معترض بود، تصمیم گرفت از افراد قدیمی و بازنشسته سازمان مشاوره‌ای را به خدمت بگیرد تا بتواند این مقدار را کاهش دهد. احمدی، مشاور مالی، پس از بررسی کامل مدارک و پرونده‌ها، قول داد در ازای مبلغ معینی به‌عنوان دستمزد، میزان جریمه را به 280 میلیون تومان کاهش دهد. احمدی پس‌ازاینکه در بعضی پرونده‌ها تغییراتی ایجاد کرد، از عباس خواست نسبت به جریمه تعیین‌شده شکایت کند. عباس که برای شکایت با مشاور خود به سازمان تأمین اجتماعی مراجعه کرده بود، متوجه شد عده‌ی زیادی از کارمندان سازمان از شاگردان قدیمی احمدی هستند. پس از گذشت چند هفته، عباس نامه‌ای از تأمین اجتماعی دریافت کرد که در آن، مبلغ جدید جریمه 280 میلیون تومان تعیین‌شده بود.»

:round_pushpin: اشتغال همزمان یکی از رایج‌ترین و پردامنه‌ترین انواع تعارض منافع در دستگاه‌های دولتی است. کارکنان سازمان‌های عمومی به‌طور متداول با توجه به رانت اطلاعاتی، شبکه ارتباطی و دسترسی به مشتریان خدمات خود علاقه‌مند به تأسیس کسب‌وکارهای خصوصی مرتبط با حیطه شغلی خود در دستگاه دولتی هستند. حال برخی از این افراد یا ترجیح می‌دهند به‌صورت همزمان شغل فرعی خود را اداره کنند که در ادبیات تعارض منافع به‌عنوان اشتغال همزمان یا حیاط‌خلوت شناخته می‌شود، یا در دوران فراغت خود از مشاغل دولتی به‌سوی مشاغل خصوصی مرتبط می‌روند که آن را درب‌های گردان می‌نامند.

:small_red_triangle_down: برای مطالعه ادامه متن به سایت زیر مراجعه کنید.